Vitabu Nilivyonunua Leo

Leo mchana, wakati binti yangu Deta ananirudisha kutoka hospitalini, tulisikia katika redio ya garini mahojiano na Sean Hemingway, mjukuu wa Ernest Hemingway. Mahojiano yalihusu toleo jipya la kitabu cha Ernest Hemingway, The Sun Also Rises. Ilikuwa ni mwanzo kwangu kusikia kuwa Sean amehariri  toleo jipya la kitabu cha The Sun Also Rises.

Sikushangaa kusikia kuwa kampuni ya Scribner ndiyo imechapisha. Nimefahamu tangu zamani kuwa Scribner ni kampuni kongwe ambayo ilichapisha vitabu vya Hemingway tangu zamani.

Niliposikiliza mahojiano hayo, niliamua hapo hapo kwenda kutafuta nakala ya hili toleo jipya. Tulipita kwenye duka la vitabu la chuo cha St. Olaf na nikaambiwa kuwa tayari wanacho kitabu hiki. Niliwaambia waniwekee, ili nije kununua.

Wakati huo huo, niliamua kutafuta nakala ya toleo la mwanzo la The Sun Also Rises. Katika kusoma maandishi ya Hemingway, kwa miaka, nilifahamu kuwa The Sun Also Rises ni kitabu kilichompa Hemingway umaarufu miaka yake ya mwanzo kama mwandishi. Kilichapishwa mwaka 1926, na kiliupa umaarufu mji wa Pamplona ulioko Hispania. Nilikuwa sijakisoma kitabu hiki, na bado sijakisoma, lakini kwa miezi mingi kimekuwa ni kipaumbele katika maazimio yangu ya vitabu vya kuvisoma mapema iwezekanavyo.

Mahojiano niliyoyasikia redioni yalidhihirisha kuwa toleo hili jipya la The Sun Also Rises lina mambo kadhaa ambayo hayakuwemo katika toleo la mwanzo. Jambo hili lilinizidishia hamu ya kupata nakala ya toleo la mwanzo, ili nitakaposoma, niweze kufananisha. Basi, tulipitiliza hadi mji wa Apple Valley, kutafuta hili toleo la mwanzo la kitabu, katika duka la Half Price Books. Kwa bahati mbaya hawakuwa na nakala.

Badala yake, nilinunua vitabu vingine vinne. Kitabu kimojawapo ni Papa Hemingway, kilichoandikwa na A.E. Hotchner. Huyu alikuwa rafiki wa karibu wa Ernest Hemingway. Nilinunua nakala ya kitabu hiki miaka kadhaa iliyopita, lakini leo nimeona toleo lenye picha ya Hemingway kwenye jalada, nikavutiwa. Kwa hivi, ninazo nakala mbili za kitabu hiki.

Kitabu kingine nilichonunua leo ni Leaf and Bone, kilichohaririwa na Judith Gleason. Ninacho kitabu hiki tangu zamani, "hard cover," na nimekisoma mara kadhaa na kukitumia katika somo la "folklore." Lakini leo nilivyoliona toleo la "paperback" niliamua kununua. Kwa hivi, ninazo nakala mbili za kitabu hiki.

Kitabu kingine nilichonunua leo ni Shalimar the Clown, riwaya ya Salman Rushdie. Ingawa nina vitabu kadhaa vya Salman Rushdie, hiki sikuwa nacho. Mwaka jana nilifundisha riwaya maarufu ya Salman Rushdie, Midnight's Children. Sio riwaya rahisi kuielewa, ila ina mvuto wa aina yake.

Wakati wa kufundisha kitabu hiki, nilikuwa nashangaa kwa nini watu walikuja juu na kulaani riwaya yake ya Satanic Verses, wakati staili aliyotumia katika Satanic Verses, na pia baadhi ya kejeli ni zile zile katika Midnight's Children. Kwa mujibu wa nadharia ya fasihi, sio sahihi kumshambulia mwandishi kwa yale yanayosemwa na wahusika katika kitabu chake, kama vile haya ndio mawazo au msimamo wa mwandishi mwenyewe.

Ni mbaya pia pale wanaomshambulia ni watu ambao hawajasoma alichoandika. Mtu unaweza kujiuliza: kati ya maelfu walioandamana kulaani kitabu cha Satanic Verses, ni wangapi walikuwa wamekisoma? Ni wangapi wanaojua ki-Ingereza na fasihi kiasi cha kuweza kukielewa kitabu hiki?

Kitabu cha nne nilichonunua leo ni English Fairy Tales, mkusanyiko wa hadithi za jadi za wa-Ingereza. Ninazo baadhi ya hadithi hizo katika vitabu vyangu vingine. Lakini nilipenda kuwa na kitabu hiki, ambacho, kwenye jalada, kimesemwa kuwa ni "Complete and Unabridged," yaani ni mkusanyiko kamilifu, bila marekebisho ya kuzirahisisha hadithi zilizomo. Ningependa kujadili dhana ya "fairy tales" na kuitofautisha na "folk tales," kama wengi tuliomo katika taaluma ya "folklore" tunavyotofautisha. Lakini kwa leo, nitaishia hapa.

Karatu: Baada ya Darasa Kumalizika

Hapa ni Karatu, Tanzania, mwezi Januari, mwaka 2013.  Ilikuwa mara tu baada ya kumaliza kipindi katika kozi yangu ya "Hemingway in East Africa." Hapa wanaonekana wanafunzi, mimi, na wenyeji watatu waliokuja kujumuika nasi. Sote tulifurahi kujumuika nao.

Huyu bwana aliyeshika kitabu changu ni mwanasheria. Aliweza kuongea na baadhi ya wanafunzi, wakamweleza manufaa ya kitabu hiki kwao. Ninayo video inayowaonyesha wakiongea. Hao akina mama wawili, mmoja mwenye khanga na mwingine mwenye "jeans" ni mahakimu.

Hemingway: "True at First Light"

Tulipomtembelea Mzee Patrick Hemingway, kule Montana, alituzawadia nakala za kitabu cha Ernest Hemingway, True at First Light. Tayari nilikuwa na nakala mbili hivi za kitabu hiki, na nilikuwa nimekisoma. Pia ni kitabu kimojawapo ambacho nilikitumia katika kozi yangu ya "Hemingway in East Africa."

Hata hivi, zawadi hii kutoka kwa Mzee Patrick Hemingway ilinigusa sana. Jalada lake tu lilinivutia kwa namna ambayo siwezi kuelezea. Pili, ilikuwa ni bahati ya pekee kupata nakala kutoka kwa mhariri wa kitabu.

Ernest Hemingway aliandika mswada mrefu sana kutokana na safari yake ya pili Afrika Mashariki. Alisafiri na kuishi kule miezi kadhaa, kuanzia mwaka 1953 hadi 1954. Hakuuchapisha mswada huu, bali aliuhifadhi Cuba, ambako aliishi miaka mingi. Alisema kuwa ni urithi kwa watoto wake.

Miaka ya hivi karibuni, mswada huu ulitayarishwa na kuchapishwa kitabu, Under Kilimanjaro. Ni kitabu kikubwa sana, ila nilikuwa nimekisoma. Humo, Hemingway anaelezea vizuri hali ilivyokuwa miezi aliyokaa Afrika Mashariki, akiwa na Mary Welsh, mke wake wa nne, na wa mwisho. Anaelezea vizuri maisha ya wenyeji, hasa wa-Kamba na wa-Maasae.

Mzee Patrick Hemingway ametufanyia msaada mkubwa kwa kuuhariri mswada ule upya na kuchapisha True at First Light, ambacho ni kitabu cha wastani, sio kikubwa kama Under Kilimanjaro. Katika kozi yangu ya "Hemingway in East Africa," nilijaribu kutumia Under Kilimanjaro, lakini niliona kuwa ni kazi nzito mno kwa wanafunzi, na muda haukutosha. Lakini kwa sisi watafiti, ni wajibu kulisoma na kulitafakari buku hili lote.

Jambo jingine la peke kwangu ni kuwa Mzee Patrick Hemingway alisaini nakala hizo alizoutuzawadia. Hapa naleta picha ya kumbukumbu hiyo adhimu. Kwa watu wenye uzoefu wa vitabu, ni bahati ya pekee kusainiwa nakala ya kitabu chako na mwandishi au mhariri.

Nimalizie tu kwa kusema kuwa baada ya kurejea kutoka Montana, nilikuwa na dukuduku ya kufahamu zaidi kuhusu mchapishaji wa hili toleo tulilozawadiwa na Mzee Patrick Hemeingway.

Nilishaona, mwanzoni mwa kitabu, kuwa mchapishaji ni Arrow Books wa Uingereza. Katika kutafuta zaidi mtandaoni,  niliona pia picha ya hilo jalada inayoonekana hapa juu, ambayo sikuwa nimeionaa popote kabla. Kama ilivyo kwa vitabu vingi, kitabu cha True at First Light kimechapishwa kikiwa na majalada tofauti.

Naulizwa Kama Nafundisha ki-Swahili Hapa Marekani

Mara kwa mara, ninapokutana na wa-Tanzania wasionifahamu vizuri, au wasionifahamu kabisa, wasikiapo kuwa nafundisha kwenye chuo fulani Marekani, wanauliza iwapo nafundisha ki-Swahili.

Suali hili linaweza kuonekana kuwa rahisi, lakini kwangu ni suali tata. Kifupi ni kuwa mimi nafundisha katika idara ya ki-Ingereza ya Chuo cha St. Olaf, hapa Minnesota. Idara hii ilinialika kuja hapa kuanzisha kozi katika somo la "Post-Colonial Literature," na pia kufundisha uandishi wa ki-Ingereza. Nilichukuliwa, mwaka 1991, kutoka Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, ambapo nilikuwa nafundisha katika idara ya "Literature."

Hakuna kozi ya ki-Swahili katika chuo hiki cha St. Olaf. Mbali ya ki-Ingereza, lugha zinazofundishwa hapa ni ki-Jerumani, ki-Japani, ki-China, ki-Spaniola, ki-Norway, ki-Latini, na ki-Griki cha kale.

Ninapotafakari suala la kufundisha ki-Swahili, najutia kwa nini sina ujuzi utakiwao, nikizingatia kuwa hii kwangu ni lugha karibu sawa na lugha mama. Nimeifahamu na kuitumia tangu utotoni. Lakini, lazima nikiri kuwa sina utaalam wa kuifundisha. Ningejivunia kuweza kufundisha ki-Swahili. Wazo hilo nimelielezea pia katika kitabu changu cha CHANGAMOTO: Insha za Jamii.

Mtu huwezi kukurupuka tu, ukafundisha ki-Swahili chuoni, au hata katika shule ya msingi. Lazima ujue mambo mengi yanayohusu lugha hiyo na uwe na utaalamu wa kuifundisha, ambao una vipengele vingi kufuatana na kiwango cha wanafunzi. Sikusomea taaluma hiyo, kwa hivyo siwezi kujitupa katika uwanja ambao siufahamu itakiwavyo.

Kwa kawaida, hao watu wanaoniuliza kama nafundisha ki-Swahili hapa Marekani nadhani wanaamini kuwa kwa mtu kama mimi kufundisha ki-Swahili Marekani ni jambo rahisi tu. Hawaonekani kufahamu hayo niliyosema hapa juu, kwamba inahitaji elimu ya pekee ya lugha husika na ufundishaji wake.

Wanashtuka ninapowaeleza kuwa nafundisha ki-Ingereza. Hawategemei kusikia m-Swahili anawafundisha wa-Marekani ki-Ingereza, ambayo ni lugha yao. Kwa upande wangu, kila ninapoulizwa kama nafundisha ki-Swahili hapa Marekani, huwa najichekea moyoni, ingawa sionyeshi kwao kwamba suali lao linanichekesha. Sio vizuri, wala uungwana kumcheka mtu, na kumfanya ajisikie vibaya, kwa suali kama hilo.

Mandhari ya Mto wa Mbu na Ziwa Manyara

Mwezi Januari, 2013, katika mizunguko yangu Tanzania na wanafunzi wa Chuo cha St. Olaf, tukiwa tunafuatilia safari na maandishi ya Ernest Hemingway, niliamua tusimame kwenye mlima juu ya Mto wa Mbu, pembeni ya barabara iendayo Karatu.

Mkisimama hapo, mnauona mji wa Mto wa Mbu kule bondeni, na kwa mbali kule mbele mnaliona ziwa la Manyara.








Hata miaka iliyotangulia, wakati nasafiri na wanafunzi kutoka Chuo cha Colorado, tulifika mahali hapa. Mimi kama mwalimu naona ni muhimu kwa wanafunzi kufika sehemu hiyo na kuangalia sehemu hizi ambazo Hemingway alizielezea vizuri katika kitabu chake cha Green Hills of Africa. Inavutia kusoma maelezo ya Hemingway wakati mpo mahali hapa, anavyouelezea mji, mto unaopita hapo, duka la m-Hindu na uzuri wa Ziwa Manyara.

Nina imani kuwa sina haja ya kueleza kuwa anayeonekana hapo kushoto ni mimi.

Ngorongoro

Hapa ilikuwa ni mwezi Januari, 2013. Niko katika bonde la Ngorongoro, mmoja ya vivutio vikubwa vya utalii Tanzania. Nimebahatika kufika sehemu hiyo mara kadhaa. Kila wakati naguswa na uzuri na upekee wa mahali hapo.



Mara ya kwanza kufika hapo nilikuwa kiongozi wa wanafunzi na wazazi wao kutoka shule ya Shady Hill, Boston. Nilikuwa nimeombwa na kampuni ya Thomson Safaris kuongoza msafara huu.







Miaka iliyofuata nimefika hapo na wanafunzi kutoka vyuo vya Marekani vya Colorado na St. Olaf, tukiwa katika kozi ya "Hemingway in East Africa," ambayo niliitunga. Nimeandika makala kadhaa kuhusu kozi hiyo, na makala ya hivi karibuni kabisa ni hii hapa

Kila wakati naguswa na uzuri na upekee wa mahali hapo. Kuna wanyama wa aina aina, kama vile samba, pundamilia, twiga, tembo, vifaru na nyati.

Mara zote, tulitembelea pia hifadhi za Serengeti, Manyara, na Tarangire. Zote hizo ni utajiri mkubwa wa nchi yetu, kwa sasa na kwa vizazi vijavyo.

Maelezo Mafupi Kuhusu Kitabu Changu cha "Africans and Americans"

Wiki kadhaa zilizopita, katika blogu hii, walijitokeza watu kwa jina la "anonymous" wakisema hili au lile kuhusu kitabu changu cha Africans and Americans: Embracing Cultural Differences. Kitu cha kushangaza ni kuwa hapakuwa na dalili yoyote kuwa watu hao walikuwa wamekisoma. Jambo hili halikubaliki popote, nami niliwashutumu hao akina "anonymous."

Kitu kingine cha kushangaza ni kuwa wote wametokomea gizani; hawajasikika tena. Ingekuwa ni watu makini, walioelimika, wangeonyesha kile kinachoitwa "intellectual curiosity." Wangeweza kukitafuta kitabu hiki wakakisoma, halafu wakaja na uchambuzi wao uliojikita katika kuelewa wanaongelea nini.

Utaratibu ni kuwa mtu unasoma kitabu na kisha unakijadili. Tena ni bora ukinukuu vifungu kutoka katika kitabu hicho, ili kuthibitisha kauli zako. Huu ndio utaratibu unaotegemewa na kukubalika. Hakuna hata "anonymous" moja aliyenukuu neno lolote kutoka katika kitabu changu. Kama kitabu hujakisoma, ni bora ukae kimya, uwasikilize waliosoma.

Kuna wanablogu kadhaa ambao wamekisoma kitabu hiki na wamekiongeleqa kwa msingi huo. Mifano ni Jeff Msangi, Simon Kitururu, Yasinta Ngonyani, Dada Subi, Bwaya, na Sophie Becker. Hao wote, baada ya kukisoma kitabu changu hiki, wamekiongelea mtandaoni.

Haingekuwa lazima akina "anonymous" wanunue kitabu changu, kwani kinapatikana katika maktaba kadhaa. Lakini napata picha kuwa watu hao hawajaelimika, kwani hawakuonyesha hiyo "intellectual curiosity" kuhusu suala hilo ambalo walikuwa wanalitolea kauli. Kwa mtazamo wangu, ishara muhimu ya kuelimika ni kuwa na hii "intellectual curiosity" maisha yote.

Utaratibu ni kuwa mtu unasoma kitabu na kisha unakijadili. Mimi kama mwandishi nimewahi kuelezea mazingira yaliyonifanya nikaandika kitabu hiki, na sababu za kuandika. Nilielezea malengo yangu. Katika video ambayo nimeiweka hapa, nimeongelea kwa kifupi sana, mazingira yaliyonifanya niandike kitabu cha Africans and Americans: Embracing Cultural Differences na namna wasomaji wanavyokiona. Sikuelezea kila kitu, bali ni muhtasari tu. Tena, nilikuwa sijajiandaa, bali yalikuwa ni mazungumzo ya papo kwa papo.

Ni muhimu, tunapokiongelea kitabu, pamoja na mengine yote, kuangalia malengo ya mwandishi, ambayo huwa yametajwa katika kitabu chenyewe. Tathmini ya kitabu inapaswa kuangalia pia iwapo mwandishi amefanikiwa kutimiza malengo yake au la. Tunapokuwa tumekisoma kitabu, tunakuwa na uwezo na haki ya kuelezea chochote kilichomo, kiwe ni kizuri au dosari.

Kama una ufahamu wa kutosha, ukaelezea dosari za kitabu, unakuwa umemsaidia mwandishi. Mimi mwenyewe ni mhakiki, na nimechapisha tahakiki za vitabu kadhaa, nikielezea ubora na dosari zake. Na hilo ndilo nililotegemea, na ndilo ninalotegemea, kutoka kwa yeyote anayeongelea vitabu vyangu. Ni suala la kuelimishana.